با رودخانهء پاچنار كه شاخه‌اى از سفيدرود است پيوسته و با فشار ضمن كم‌وبيش سيراب كردن اراضى و عبور از كنار پرتگاههاى سهمگين به درهء نسبتا مرتفع خزران كه 7000 پا از سطح درياست صعود مىكند . اين محل در زمستان سخت ناهنجار و گاهى چندين روز بواسطهء برف مسدود است و بسا استخوان شتر و قاطر كه در اين ارتفاعات خطرناك فراريخته است ، ولى در اينجا دهكده‌اى هست كه كاروانسراى بزرگى دارد و چون قلهء ارتفاعات طى شده است شيب راه به سمت مزره آغاز مىشود و اين نقطه به مناسبت حشرهء نفرت - انگيز غريب گز يا شب گز كه در نزد دانشمندان Argas persicus و از موجبات ترس و هراس مسافرت در ايران است مشهور مىباشد . پس از عبور از دهكدهء آقابابا دشتى هموار فرامىرسد و مسافر با نزديك - شدن به تاكستان‌هاى وسيع و بوستان‌هائى كه زمانى شهر پرجمعيت قزوين را احاطه كرده بود هوس مىكند كه بر زين زبرجدين خود چندى هم چهارنعل بتازد . قزوين - شهرت دارد اين شهر داراى چهل هزار نفر جمعيت است ، ولى شايد بيش از دو سوم اين مقدار سكنه نداشته باشد اول شهر بزرگ ايران است كه مسافر تازه‌وارد ملاحظه خواهد كرد و در نظر او وضع و شكل شهرهاى ايرانى را كه نمونه‌هاى مشابه آن را فراوان خواهد ديد نمودار مىسازد و مانند چند شهر ديگر روزگارى پايتخت مملكت بود و از اين بابت با بلاد ديگر از قبيل اصفهان و شيراز و تهران و تبريز و سليمانيه و اردبيل و نيشابور و مشهد قدر و مقام برابر داشته است و مثل بسيارى از آن شهرهاى هم‌طراز آفتاب عظمت و جلالش غروب كرده است و ميدان‌هاى خالى و آثار ويرانى دارد حاكى از اين‌كه روزگارى مقر باشكوه فرمانروايان بوده است . مىگويند شاپور دوم ( ذو الاكتاف ) « 1 » آنجا را بنا كرد و از مراكزى بود كه

--> ( 1 ) - در كتاب ايستويك ذكر شده است كه آن در سال 150 ميلادى اتفاق افتاده در صورتى كه پادشاهى شاپور دوم از 310 تا 379 ميلادى است . بعضىها نيز روايت كرده‌اند كه بانى قزوين شاپور -